Adolf Hitler był przywódcą NSDAP i dyktatorem nazistowskich Niemiec, którego rządy doprowadziły Europę do II wojny światowej i stworzyły warunki do przeprowadzenia Holokaustu. Urodzony w Austrii w 1889 roku, po I wojnie światowej związał się z radykalnym ruchem nacjonalistycznym w Niemczech. W styczniu 1933 roku został mianowany kanclerzem, a następnie krok po kroku zlikwidował demokrację Republiki Weimarskiej. Jego polityka opierała się na skrajnym nacjonalizmie, rasizmie, antysemityzmie, antykomunizmie i ekspansji terytorialnej. Zmarł 30 kwietnia 1945 roku, popełniając samobójstwo w Berlinie, gdy klęska III Rzeszy była już nieunikniona.
Adolf Hitler – najważniejsze informacje
| Informacja | Dane |
|---|---|
| Pełne imię i nazwisko | Adolf Hitler |
| Data urodzenia | 20 kwietnia 1889 |
| Miejsce urodzenia | Braunau am Inn, Austro-Węgry, obecnie Austria |
| Data śmierci | 30 kwietnia 1945 |
| Miejsce śmierci | Berlin, Niemcy |
| Partia | NSDAP – Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników |
| Przywódca NSDAP | od 1921 roku |
| Kanclerz Niemiec | od 30 stycznia 1933 |
| Dyktator Niemiec | 1934–1945 |
| Żona | Eva Braun, ślub 29 kwietnia 1945 |
| Najważniejsze wydarzenia związane z jego rządami | nazistowska dyktatura, II wojna światowa, Holokaust |
Podstawowe dane dotyczące urodzenia, działalności politycznej i śmierci Hitlera są dobrze udokumentowane w archiwach i opracowaniach historycznych. Bundesarchiv przechowuje między innymi dokument jego małżeństwa z Evą Braun z 29 kwietnia 1945 roku.
Dzieciństwo i młodość Adolfa Hitlera
Adolf Hitler urodził się 20 kwietnia 1889 roku w Braunau am Inn jako syn Aloisa Hitlera i Klary z domu Pölzl. Jego ojciec pracował jako urzędnik celny. Rodzina kilkakrotnie zmieniała miejsce zamieszkania, a pod koniec XIX wieku osiadła w pobliżu Linzu.
Hitler chciał zostać artystą. Po śmierci ojca próbował dostać się do Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, jednak jego kandydatura została odrzucona. Po śmierci matki w 1907 roku przez kilka lat mieszkał w Wiedniu, utrzymując się między innymi ze sprzedaży obrazów i pocztówek.
W młodości zetknął się z ideami niemieckiego nacjonalizmu i rasowego antysemityzmu. Historycy nie wskazują jednej konkretnej chwili, w której ukształtował się jego późniejszy światopogląd. Wiadomo natomiast, że idee nacjonalistyczne, antydemokratyczne i antysemickie stały się z czasem podstawowymi elementami jego politycznej ideologii.
Hitler podczas I wojny światowej
W 1913 roku Hitler przeniósł się z Wiednia do Monachium. Po rozpoczęciu I wojny światowej służył w armii bawarskiej na froncie zachodnim. Został ranny i odznaczony za służbę. W 1918 roku ucierpiał podczas ataku gazowego i trafił do szpitala.
Klęska Niemiec w wojnie miała duży wpływ na jego późniejszą działalność polityczną. Hitler odrzucał demokratyczny porządek powstały po upadku Cesarstwa Niemieckiego i przyjął rozpowszechniane przez skrajną prawicę fałszywe teorie obwiniające między innymi Żydów i lewicę za niemiecką porażkę.
Początki kariery politycznej i powstanie ruchu nazistowskiego
Po wojnie Hitler pozostał w Monachium. W 1919 roku zetknął się z Niemiecką Partią Robotników, niewielkim ugrupowaniem, które później przekształciło się w NSDAP. Dzięki zdolnościom oratorskim szybko zdobył znaczącą pozycję, a w 1921 roku został przywódcą partii.
NSDAP głosiła skrajny nacjonalizm, antysemityzm, antykomunizm i sprzeciw wobec demokracji parlamentarnej. Hitler dążył również do stworzenia autorytarnego państwa oraz ekspansji Niemiec na wschód.
W listopadzie 1923 roku naziści podjęli w Monachium nieudaną próbę przejęcia władzy, znaną jako pucz monachijski. Hitler został aresztowany i skazany za zdradę stanu. Pobyt w więzieniu wykorzystał do pracy nad książką Mein Kampf, w której przedstawił swoją ideologię, w tym koncepcję tzw. przestrzeni życiowej — Lebensraum — oraz rasistowską i antysemicką wizję społeczeństwa.
Jak Adolf Hitler doszedł do władzy?
Hitler nie został wybrany przez Niemców bezpośrednio na stanowisko kanclerza i nie zdobył władzy w 1933 roku poprzez zamach stanu. Po niepowodzeniu puczu naziści zaczęli wykorzystywać wybory i instytucje Republiki Weimarskiej do zwiększania swoich wpływów.
Wielki Kryzys, masowe bezrobocie, niestabilność kolejnych rządów oraz spadek zaufania do demokracji stworzyły dogodne warunki dla radykalnych ugrupowań. NSDAP uzyskała 18 procent głosów w wyborach parlamentarnych we wrześniu 1930 roku. W lipcu 1932 roku zdobyła około 37 procent i stała się największą partią w Reichstagu, choć nie posiadała większości bezwzględnej.
30 stycznia 1933 roku prezydent Paul von Hindenburg mianował Hitlera kanclerzem Niemiec. Konserwatywni politycy uczestniczący w politycznych negocjacjach sądzili, że będą w stanie go kontrolować. Kalkulacja ta okazała się katastrofalna.
Od kanclerza do dyktatora
Po przejęciu urzędu Hitler i NSDAP szybko rozpoczęli likwidację demokratycznego systemu. Po pożarze Reichstagu w lutym 1933 roku władze ograniczyły podstawowe prawa obywatelskie i zwiększyły represje wobec przeciwników politycznych.
23 marca 1933 roku Reichstag uchwalił ustawę o pełnomocnictwach, która pozwalała rządowi wydawać ustawy bez normalnej zgody parlamentu. W kolejnych miesiącach rozwiązano lub zdelegalizowano pozostałe partie polityczne. W lipcu NSDAP była już jedyną legalną partią w Niemczech.
Po śmierci prezydenta Hindenburga w sierpniu 1934 roku połączono kompetencje prezydenta i kanclerza. Hitler uzyskał nieograniczoną władzę jako Führer.
Ideologia Hitlera i prześladowanie Żydów
Antysemityzm stanowił centralny element nazistowskiej ideologii. Naziści fałszywie przedstawiali Żydów jako odrębną, rzekomo niższą „rasę” oraz zagrożenie dla Niemiec.
Od 1933 roku państwo stopniowo odbierało Żydom prawa obywatelskie i możliwość uczestnictwa w życiu zawodowym oraz społecznym. W ciągu pierwszych sześciu lat dyktatury wprowadzono ponad 400 przepisów i zarządzeń ograniczających prawa Żydów oraz innych grup.
15 września 1935 roku uchwalono ustawy norymberskie. Odbierały one niemieckim Żydom pełnię praw obywatelskich i zakazywały małżeństw oraz stosunków między osobami uznawanymi przez nazistów za Żydów a osobami określanymi jako „niemieckiej lub pokrewnej krwi”.
Hitler i wybuch II wojny światowej
Polityka zagraniczna Hitlera była nastawiona na ekspansję terytorialną i obalenie europejskiego porządku ustanowionego po I wojnie światowej. Punktem prowadzącym bezpośrednio do wojny stała się agresja na Polskę.
1 września 1939 roku Niemcy napadły na Polskę bez wypowiedzenia wojny. Wielka Brytania i Francja wypowiedziały Niemcom wojnę 3 września. 17 września od wschodu Polskę zaatakował również Związek Radziecki, realizując ustalenia zawarte w tajnym protokole do paktu niemiecko-sowieckiego. Niemiecka napaść na Polskę rozpoczęła II wojnę światową w Europie.
Adolf Hitler i Holokaust
Pod rządami Hitlera nazistowskie Niemcy dokonały Holokaustu — systematycznych, sponsorowanych przez państwo prześladowań i zamordowania sześciu milionów europejskich Żydów. Reżim nazistowski prześladował i mordował także miliony innych osób, w tym Romów, osoby z niepełnosprawnościami, polską inteligencję, sowieckich jeńców wojennych oraz przedstawicieli innych grup uznawanych przez nazistów za wrogów lub „niepożądanych”.
Hitler znajdował się na najwyższym szczeblu systemu odpowiedzialnego za ludobójstwo: inspirował, zatwierdzał i wspierał politykę prowadzącą do zagłady europejskich Żydów. Zbrodnia nie była jednak dziełem jednego człowieka. W jej organizację i realizację zaangażowano kierownictwo NSDAP, SS, policję, administrację państwową, koleje, wojsko, władze okupacyjne oraz licznych kolaborantów.
Najważniejsze daty z życia Adolfa Hitlera
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 20 kwietnia 1889 | Narodziny Hitlera w Braunau am Inn |
| 1914–1918 | Służba wojskowa podczas I wojny światowej |
| 1921 | Objęcie kierownictwa NSDAP |
| listopad 1923 | Nieudany pucz monachijski |
| 30 stycznia 1933 | Mianowanie Hitlera kanclerzem Niemiec |
| 23 marca 1933 | Przyjęcie ustawy o pełnomocnictwach |
| sierpień 1934 | Hitler zostaje dyktatorem po śmierci Hindenburga |
| 15 września 1935 | Ustawy norymberskie |
| 1 września 1939 | Atak Niemiec na Polskę i początek II wojny światowej w Europie |
| 29 kwietnia 1945 | Ślub z Evą Braun |
| 30 kwietnia 1945 | Samobójstwo Hitlera w Berlinie |
Jak zmarł Adolf Hitler?
Wiosną 1945 roku III Rzesza znajdowała się w stanie całkowitego rozpadu. Armia Czerwona wkroczyła do Berlina, a wojska zachodnich aliantów zajmowały kolejne części Niemiec.
Hitler przebywał w podziemnym kompleksie Führerbunker w pobliżu Kancelarii Rzeszy. 29 kwietnia 1945 roku poślubił swoją wieloletnią partnerkę Evę Braun. Dokument małżeństwa zachował się w zbiorach archiwalnych.
30 kwietnia Hitler popełnił samobójstwo w bunkrze, gdy wojska radzieckie znajdowały się już w Berlinie. Eva Braun również odebrała sobie życie. Kilka dni później zakończyły się walki w stolicy Niemiec, a 8 maja 1945 roku obchodzono zwycięstwo aliantów w Europie po bezwarunkowej kapitulacji niemieckich sił zbrojnych.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy urodził się Adolf Hitler?
Adolf Hitler urodził się 20 kwietnia 1889 roku w Braunau am Inn, mieście znajdującym się wówczas w Austro-Węgrzech, a obecnie na terytorium Austrii.
Czy Hitler został wybrany na kanclerza w wyborach?
Nie. NSDAP uczestniczyła w wyborach i stała się największą partią Reichstagu, ale Hitler nie został bezpośrednio wybrany na kanclerza przez obywateli. 30 stycznia 1933 roku na stanowisko kanclerza mianował go prezydent Paul von Hindenburg.
Kiedy Adolf Hitler został dyktatorem Niemiec?
Proces budowy dyktatury rozpoczął się w 1933 roku. Po śmierci Hindenburga w sierpniu 1934 roku Hitler połączył najważniejsze kompetencje państwowe i stał się nieograniczonym przywódcą nazistowskich Niemiec.
Jaka była rola Hitlera w II wojnie światowej?
Hitler kierował nazistowskimi Niemcami i prowadził agresywną politykę ekspansji. Niemiecki atak na Polskę 1 września 1939 roku rozpoczął II wojnę światową w Europie.
Ile osób zamordowano podczas Holokaustu?
Podczas Holokaustu nazistowskie Niemcy, ich sojusznicy i współpracownicy zamordowali około sześciu milionów europejskich Żydów. Naziści prześladowali i mordowali również miliony innych ludzi.
Kiedy i gdzie zmarł Adolf Hitler?
Hitler zmarł 30 kwietnia 1945 roku w Führerbunkerze w Berlinie. Popełnił samobójstwo podczas bitwy o miasto, gdy wojska radzieckie zbliżały się do kompleksu Kancelarii Rzeszy.
Podsumowanie
Adolf Hitler pozostaje jedną z najważniejszych i najbardziej destrukcyjnych postaci XX wieku. Jego droga od niewielkiego radykalnego ruchu politycznego do pełnej kontroli nad Niemcami pokazuje, jak kryzys gospodarczy, osłabienie instytucji demokratycznych, propaganda, przemoc polityczna i decyzje elit mogą otworzyć drogę autorytarnej dyktaturze.
Rządy Hitlera doprowadziły do agresywnej wojny w Europie, okupacji wielu państw oraz masowych zbrodni. Najbardziej systematyczną z nich był Holokaust, w którym zamordowano sześć milionów europejskich Żydów. III Rzesza zakończyła swoje istnienie w maju 1945 roku, kilka dni po samobójstwie Hitlera i zdobyciu Berlina przez Armię Czerwoną.
Przeczytaj także: Sharon Tate: biografia, filmy i historia aktorki, której karierę przerwano zbyt wcześnie
