Pola Raksa należy do najbardziej rozpoznawalnych twarzy polskiego kina lat 60. i 70. Aktorka zapisała się w historii przede wszystkim jako Marusia „Ogoniok” z serialu „Czterej pancerni i pies”, ale jej dorobek jest znacznie szerszy. Zagrała u Andrzeja Wajdy, Wojciecha Jerzego Hasa i Stanisława Barei, występowała też przez lata na scenach w Łodzi i Warszawie. Urodzona 14 kwietnia 1941 roku w Lidzie artystka ukończyła łódzką szkołę filmową w 1964 roku. Jej filmografia obejmuje zarówno kino historyczne, komedie, jak i produkcje telewizyjne, które na trwałe weszły do polskiej kultury.
Pola Raksa – najważniejsze informacje
| Informacja | Dane |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Apolonia „Pola” Raksa |
| Data urodzenia | 14 kwietnia 1941 |
| Miejsce urodzenia | Lida, obecnie Białoruś |
| Zawód | aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna |
| Wykształcenie | Wydział Aktorski PWSTiF w Łodzi, ukończony w 1964 roku |
| Debiut teatralny | 6 marca 1964 |
| Najbardziej znana rola | Marusia „Ogoniok” w „Czterech pancernych i psie” |
| Ważne filmy | „Szatan z 7-ej klasy”, „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Popioły”, „Przygoda z piosenką”, „Aria dla atlety” |
| Ważne odznaczenia | Złoty Krzyż Zasługi, odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” |
Data urodzenia, edukacja oraz przebieg pracy teatralnej Poli Raksy znajdują potwierdzenie w bazie FilmPolski prowadzonej przez łódzką szkołę filmową. Imię Apolonia podają również Filmweb i IMDb.
Od polonistyki do szkoły filmowej
Droga Poli Raksy do aktorstwa nie zaczęła się od szkoły teatralnej. W latach 1959–1960 studiowała filologię polską na Uniwersytecie Wrocławskim. Wkrótce zainteresowała się jednak aktorstwem i przeniosła się do Łodzi, gdzie rozpoczęła naukę na Wydziale Aktorskim ówczesnej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej i Filmowej. Studia ukończyła w 1964 roku.
Jeszcze przed dyplomem zaczęła pojawiać się w filmach. Jedną z jej pierwszych znaczących ról była Wanda w ekranizacji powieści Kornela Makuszyńskiego „Szatan z siódmej klasy” z 1960 roku w reżyserii Marii Kaniewskiej. Akademia Polskiego Filmu opisuje tę kreację jako główną rolę kobiecą produkcji.
Ten wczesny sukces sprawił, że Raksa szybko znalazła się w gronie aktorek obsadzanych w ważnych polskich filmach pierwszej połowy lat 60.
Filmy Poli Raksy, które ukształtowały jej karierę
W 1964 roku aktorka wystąpiła między innymi w „Panience z okienka” oraz w „Rękopisie znalezionym w Saragossie” Wojciecha Jerzego Hasa. Obecność w filmie Hasa była szczególnie istotna z perspektywy historii kina — produkcja zyskała później status jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich filmów poza granicami kraju. Filmografia Raksy z tego okresu pokazuje, że już na początku kariery otrzymywała role w produkcjach o bardzo różnym charakterze.
„Popioły” i Helena de With
Jedną z najważniejszych kreacji dramatycznych Poli Raksy była Helena de With w „Popiołach” Andrzeja Wajdy z 1965 roku, ekranizacji powieści Stefana Żeromskiego. Bohaterka Raksy jest związana z Rafałem Olbromskim granym przez Daniela Olbrychskiego. Oficjalna strona poświęcona twórczości Wajdy wymienia ją jako miłość głównego bohatera.
Rola Heleny pokazała Raksę w bardziej dramatycznym repertuarze i pozostaje jednym z kluczowych punktów jej filmografii.
Marusia w „Czterech pancernych i psie”
Najmocniej z nazwiskiem Pola Raksa związany jest jednak serial „Czterej pancerni i pies”. Aktorka wcieliła się w Marusię „Ogoniok”, radziecką sanitariuszkę zakochaną w Janku Kosie, którego grał Janusz Gajos. Jej bohaterka pojawiała się w kolejnych częściach serialu, a relacja Marusi i Janka stała się jednym z głównych wątków obyczajowych produkcji.
W finale historii Janek i Marusia biorą ślub. FilmPolski potwierdza udział Raksy także w późniejszych odcinkach serii, realizowanych w 1969 i 1970 roku.
To właśnie ta rola najmocniej utrwaliła ekranowy wizerunek aktorki i do dziś pozostaje pierwszym skojarzeniem z jej nazwiskiem.
„Zosia”, Bareja i kolejne ważne role
Rok 1967 przyniósł Poli Raksie główną rolę w filmie „Zosia” w reżyserii Michaiła Bogina. Film był adaptacją opowiadania Władimira Bogomołowa. Za kreację tytułowej bohaterki Raksa otrzymała podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Moskwie nagrodę pisma „Sowietskij Ekran”.
Wkrótce pojawiła się również w muzycznej komedii Stanisława Barei „Przygoda z piosenką”. Zagrała Mariolę Brońską, piosenkarkę, która po sukcesie festiwalowym wyjeżdża do Paryża. Film wyprodukowano w 1968 roku, a jego polska premiera odbyła się w czerwcu 1969 roku.
Raksa nie pozostawała więc wyłącznie aktorką kojarzoną z dramatem historycznym czy serialem wojennym. Jej role obejmowały kino obyczajowe, kostiumowe, muzyczne i komediowe.
Pola Raksa w teatrze
Film był tylko jednym z obszarów jej pracy. Po ukończeniu studiów Pola Raksa była w latach 1964–1968 aktorką Teatru Powszechnego w Łodzi. Następnie przeniosła się do Warszawy i do 1986 roku występowała w Teatrze Współczesnym.
Już w 1965 roku otrzymała nagrodę indywidualną za rolę Julii w „Romeo i Julii” Williama Shakespeare’a, wystawionym w łódzkim Teatrze Powszechnym. W kolejnych latach zdobywała również Srebrne Maski — w 1967, 1969 i 1970 roku.
Jej teatralny dorobek jest ważny, ponieważ pokazuje, że kariera Raksy nie ograniczała się do popularności telewizyjnej. Przez ponad dwie dekady pozostawała związana z zawodową sceną.
Późniejsza kariera i „Aria dla atlety”
W 1979 roku Pola Raksa pojawiła się w „Arii dla atlety”, debiucie fabularnym Filipa Bajona. Zagrała Cecylię, żonę głównego bohatera Władysława Góralewicza, granego przez Krzysztofa Majchrzaka. W obsadzie znaleźli się również Roman Wilhelmi i Wojciech Pszoniak.
W latach 80. aktorka nadal występowała w filmie i telewizji, między innymi w serialu „Tulipan”. Baza FilmPolski wymienia także jej role w spektaklach telewizyjnych.
Jednym z ostatnich fabularnych występów Poli Raksy było „Uprowadzenie Agaty” Marka Piwowskiego z 1993 roku, gdzie wcieliła się w matkę tytułowej Agaty.
Akademia Polskiego Filmu podaje, że w latach 90. aktorka odeszła z zawodu i zajęła się modą.
Najważniejsze daty w karierze Poli Raksy
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1960 | „Szatan z 7-ej klasy” i początki kariery filmowej |
| 1964 | ukończenie Wydziału Aktorskiego PWSTiF w Łodzi |
| 1964 | rozpoczęcie pracy w Teatrze Powszechnym w Łodzi |
| 1965 | rola Heleny de With w „Popiołach” |
| 1966 | pierwsze występy jako Marusia w „Czterech pancernych i psie” |
| 1967 | nagroda za rolę w filmie „Zosia” |
| 1968 | rozpoczęcie pracy w Teatrze Współczesnym w Warszawie |
| 1974 | Złoty Krzyż Zasługi |
| 1979 | „Aria dla atlety” i odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” |
| 1993 | rola matki Agaty w „Uprowadzeniu Agaty” |
Życie prywatne Poli Raksy
Pola Raksa była żoną operatora, scenarzysty i reżysera Andrzeja Kostenki. Para ma syna Marcina. W dostępnych bazach filmowych występują rozbieżności dotyczące dokładnego roku zawarcia małżeństwa, dlatego bezpieczniej nie przypisywać tej informacji konkretnej dacie.
Aktorka od wielu lat nie prowadzi intensywnego życia medialnego, dlatego w przypadku jej współczesnej biografii najbardziej wiarygodnym punktem odniesienia pozostaje udokumentowany dorobek filmowy i teatralny.
Nagrody i odznaczenia
Wśród najważniejszych wyróżnień Poli Raksy znajdują się:
- nagroda za rolę Julii podczas II Telewizyjnego Festiwalu Teatrów Dramatycznych w 1965 roku,
- Srebrne Maski w latach 1967, 1969 i 1970,
- nagroda pisma „Sowietskij Ekran” za film „Zosia” w 1967 roku,
- Złoty Krzyż Zasługi w 1974 roku,
- odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” w 1979 roku.
FAQ – Pola Raksa
Ile lat ma Pola Raksa?
Pola Raksa urodziła się 14 kwietnia 1941 roku. W 2026 roku skończyła 85 lat.
Jak naprawdę ma na imię Pola Raksa?
Pełne imię aktorki to Apolonia Raksa. „Pola” jest formą imienia, pod którą występowała zawodowo.
Kogo Pola Raksa grała w „Czterech pancernych i psie”?
Grała Marusię „Ogoniok”, sanitariuszkę i ukochaną Janka Kosa. Była jedną z najważniejszych kobiecych postaci serialu.
W jakich najważniejszych filmach wystąpiła Pola Raksa?
Do jej najbardziej znanych produkcji należą „Szatan z 7-ej klasy”, „Panienka z okienka”, „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Popioły”, „Zosia”, „Przygoda z piosenką”, „Aria dla atlety” oraz „Uprowadzenie Agaty”.
Czy Pola Raksa nadal gra w filmach?
Jej filmografia w bazie FilmPolski obejmuje „Uprowadzenie Agaty” z 1993 roku jako ostatni film fabularny. Akademia Polskiego Filmu podaje, że w latach 90. odeszła z zawodu aktorskiego.
Podsumowanie
Pola Raksa stworzyła kilka postaci, które pozostają ważną częścią historii polskiego kina i telewizji. Marusia z „Czterech pancernych i psa” zapewniła jej wyjątkową rozpoznawalność, lecz równie istotne są role w „Popiołach”, „Rękopisie znalezionym w Saragossie”, „Zosi” czy „Arii dla atlety”. Jej kariera obejmowała także ponad dwadzieścia lat regularnej pracy teatralnej. Zamiast sprowadzać dorobek aktorki do jednej kultowej roli, jej filmografię najlepiej traktować jako przekrój przez kilka ważnych dekad polskiej kultury.
Przeczytaj także: Tuszol wiek: ile lat ma Łukasz Tuszyński i kim jest twórca Bungee?
